Tomasz Pajka, Pogranicza – kiedy dogmat kłóci się z praktyką

Praca licencjacka zatytułowana „Pogranicza – kiedy dogmat kłóci się z praktyką” jest performatywnym wykładem. W trakcie wygłaszanej treści autor gra w rozgrywa partię szachów z samym sobą. Dzięki temu zabiegowi możliwe jest ukazanie konfliktu jaki jest główną osią narracyjną całą projektu – z jednej strony występuje dogmat, który reprezentowany jest przez deklarację, z drugiej zaś dysonans, ujawniający się w codziennej praktyce. Rozważania zawarte w pracy zostały oparte na analizie tego napięcia oraz na poszukiwaniu obiektów zdolnych do jego unaocznienia. Projekt stanowi próbę refleksji nad miejscem, w którym teoria ściera się z rzeczywistością, a ustalone zasady zostają skonfrontowane z doświadczeniem.

Każda partia szachów rozpoczyna się od debiutu – sekwencji pierwszych ruchów, które nie tylko otwierają grę, ale ujawniają też intencje, przygotowanie i styl gracza. To właśnie w debiucie kładzie się fundament pod całą partię: struktura, tempo, dynamika. Podobnie jest z wykładem. Początek ma znaczenie nie tylko formalne, ale też symboliczne: to tutaj ujawnia się logika narracji, strategia argumentacji, a niekiedy nawet ton dalszej opowieści. Sposobów na rozpoczęcie jest wiele – można rozpocząć od klasycznego przywitania, retorycznego pytania, żartu bądź anegdoty. Wybór nie jest w końcu bez znaczenia – w komunikacji ma przecież znaczenie nie tylko to co mówimy, ale również jak. Wykład zaczyna się w końcu słowem – a słowo jest nie tylko nośnikiem informacji, jest także narzędziem do tworzenia rzeczywistości.

Główną przestrzenią moich poszukiwań są miejsca przecięcia tych dwóch materii – deklarowanej i realizowanej. W ramach mojego projektu wyszczególniłem zatem deklaracje i dysonanse, które zwracają uwagę na nieprzestrzeganie zasad powszechnie uważanych za uniwersalne. Przygotowując rozważania, zacząłem szukać punktów styku – szczególnie widoczne są one na płaszczyźnie prawnej. Na przykład, prawa azylowe stanowią jeden z obszarów ochrony praw człowieka w kontekście osób uciekających przed prześladowaniami, wojną, przemocą lub innymi zagrożeniami dla ich życia i wolności. A jednak pojawia się dysonans: moja wolność zderza się z twoim bezpieczeństwem. Uchodźstwo staje się przestrzenią konfliktu.