Natalia Bobilewicz, Cztery etapy upadku moralnego

Od zawsze fascynowały mnie mechanizmy rządzące ludzkim umysłem – dlaczego podejmujemy takie, a nie inne decyzje, co nami kieruje. Poza notoryczną obserwacją przechodniów i fotografowaniem ich z okna mojego mieszkania, stale próbowałam zrozumieć motywy działań poszczególnych osób. Dlaczego ktoś wyrzuca chusteczkę na ziemię, mimo że tuż obok znajduje się kosz? Dlaczego nikt nie pomógł starszej pani z balkonikiem wejść do tramwaju? Nie mogłam pojąć, dlaczego zachowania, które uważam za niewłaściwe, przychodzą innym z łatwością – lub przeciwnie, dlaczego niektóre dobre gesty są tak trudne do wykonania. Po wielu dniach poświęconych na rozmyślaniu stworzyłam autorski mechanizm, który pomógł mi lepiej zrozumieć ludzkie postawy. Nazwałam go „Cztery Etapy upadku moralności” – szerzej opisuję go w rozdziale „Etapy upadku moralności”.

Co w sytuacji gdy człowiek nie jest świadomy swojego czynu? Czy to go usprawiedliwia? Pytania te będę rozważać na przykładzie ,,pasionki”. Joanna Kuciel-Frydryszak w książce pod tytułem ,,Chłopki. Opowieść o naszych babkach” poświęca cały drugi rozdział na zjawisko pasionek. Autorka tłumaczy, że pasionka to los chłopskich dzieci, te budzone o świcie wyprowadzały mniejsze lub większe zwierzęta na pastwisko. Spędzały tam cały dzień, a ich głównym zadaniem było pilnowanie aby zwierzę nie zapuszczało się na sąsiednie miedze oraz żeby nie uciekało. Pominę w mojej wypowiedzi warunki w jakich dzieci żyły, wspomnę tylko że pełnych brzuchów nie miały. Pasionki zmieniały młodych mieszkańców wsi, tam uczyli się pierwszych przekleństw i umacniali się w wierze, iż dziewczynki to gorszy gatunek człowieka. Na miedzach za wsią przede wszystkim, często w sposób brutalny dzieci zderzały się z faktem posiadania popędu seksualnego.

Zaczęłam się więc zastanawiać: co sprawia, że człowiek przekracza granicę? Co musi się wydarzyć, by doszło do czynu niemoralnego? Skoro jest moment upadku, musi istnieć także moment przed i po. Dla lepszego zrozumienia tego procesu poczułam potrzebę uproszczenia go, sprowadzenia do schematu, który pozwoli uchwycić mechanizm jaki w nas zachodzi. Tak narodziła się moja teoria czterech etapów upadku moralnego: od stanu początkowego – niewinności, przez pojawienie się bodźca – pokusy, po moment decyzji i czynu – upadek, aż do ostatniego stadium, w którym nie ma już możliwości odwrócenia skutków – zniszczenia.

Praca ,,Cztery etapy upadku moralności” to instalacja o cechach teatru wizualnego. Odbiorca poznaje przestrzeń podzieloną na cztery strefy, z której każda reprezentuje etap upadku moralnego człowieka: niewinność, pokusę, upadek i zniszczenie.